Հին և նոր դասավորությունների համատեղ կիրառումը
Հատիկների դասավորությունը փոխվում էր աստիճանաբար։ Մեկ վերին և հինգ ստորին հատիկով սորոբանները շարունակում էին գործածվել, երբ արդեն տարածվում էին մեկ վերին և չորս ստորին հատիկով տարբերակները։ Նոր կառուցվածքի հայտնվելը, դրա լայն տարածումը և պաշտոնական չափորոշիչ դառնալը տարբեր իրադարձություններ են։
Քեմբրիջի համալսարանի Ուիփլի թանգարանում պահվում է մեկ վերին և հինգ ստորին հատիկով ճապոնական սորոբան։ Դրա պատրաստման ճշգրիտ թվականը նշված չէ։ Այն ցույց է տալիս հին դասավորության մի օրինակ, սակայն այդ առարկայով միայն հնարավոր չէ որոշել, թե երբ է սկսվել անցումը նոր կառուցվածքին։
Ինչու են մեկ վերին և չորս ստորին հատիկները բավարար
Տասնորդական թվի յուրաքանչյուր կարգում պետք է կարողանանք ցույց տալ 0-ից 9-ը թվանշանները։ Չորս ստորին հատիկները ներկայացնում են մինչև չորս միավոր, իսկ վերին հատիկը՝ նույն կարգի հինգ միավոր։ Դրանց համակցություններով ստանում ենք բոլոր տասը թվանշանները։
Երբ միավորներին 1 ավելացնելիս ստանում ենք 10, միավորների ձողը զրոյացնում ենք և տասնավորների ձողի վրա ավելացնում մեկ ստորին հատիկ։ Նույն սկզբունքը գործում է մյուս կարգերում։ Այդ անցումը կատարում է օգտագործողը՝ հատիկները տեղափոխելով։
Հաշվիչի վրա հնարավոր ներկայացվող կարգերի քանակը կախված է ձողերի քանակից։ Ուստի յուրաքանչյուր ձողի վրա ընդամենը հինգ հատիկ ունենալը չի սահմանափակում ամբողջ սորոբանը փոքր թվերով։
Ինչպես 9-ին ավելացնել 1
9-ը ցույց տալու համար միավորների ձողի մեկ վերին և չորս ստորին հատիկները մոտեցնում ենք բաժանարարին։ 1 ավելացնելիս դրանք հեռացնում ենք բաժանարարից և տասնավորների ձողի մեկ ստորին հատիկը մոտեցնում դրան։ Ստանում ենք 10։
Դպրոցական ուսուցումը և 1938 թվականի չափորոշիչը
Ճապոնական Սորոբանի թանգարանի ժամանակագրության համաձայն՝ 1873 թվականին սորոբանով հաշվարկը ներառվել է տարրական դպրոցների թվաբանության ուսուցման մեջ։ Նույն ժամանակագրությունը 1881 թվականին նշում է տեսողության խանգարում ունեցող մարդկանց համար հարմարեցված սորոբանի ստեղծումը։ Գործիքը զարգանում էր նաև տարբեր սովորողների կարիքներին համապատասխան։
1938 թվականին Ճապոնիայի կրթության նախարարությունը որպես չափորոշիչ հաստատեց մեկ վերին և չորս ստորին հատիկով սորոբանը։ Ճապոնիայի աբակուսի լիգայի պատմական ակնարկը նույն թվականը կապում է ազգային դպրոցական դասագրքերում սորոբանով հաշվարկի ներառման հետ։ Սա դպրոցական կիրառության կարևոր հանգրվան է, սակայն այդ կառուցվածքի առաջին ստեղծման թվականը չէ։
Միասնական կառուցվածքի դեպքում ուսուցիչը, սովորողը և դասագրքի սխեման ցույց են տալիս նույն դասավորությունը։ Այդպես ավելի հեշտ է բացատրել գործողությունները և հետևել հաշվարկի քայլերին։
Հմտության ստուգումներ և հաշվարկի մրցումներ
Ճապոնական Սորոբանի թանգարանը հմտության ստուգումների սկիզբը կապում է 1928 թվականի հետ, իսկ առաջին համազգային մրցումը՝ 1936 թվականի։ Այդ միջոցառումները հնարավորություն էին տալիս վարժվել, գնահատել ձեռք բերած հմտությունը և համեմատել արդյունքները ընդհանուր առաջադրանքներով։
Հմտության ստուգումը գնահատում է սովորողի մակարդակը, իսկ մրցումը համեմատում է մասնակիցների արդյունքները սահմանված պայմաններում։ Երկու դեպքում էլ արագությանը պետք է ուղեկցի ճշգրտությունը։ Մրցումներում արագ հաշվելու վարժությունները և սկսնակի՝ թվերի կարգերին ծանոթանալը ուսուցման տարբեր փուլեր են։
Սորոբանը էլեկտրոնային հաշվիչների տարածումից հետո
Մեխանիկական, ապա էլեկտրոնային հաշվիչները փոխեցին առօրյա հաշվարկի եղանակները։ Սորոբանը շարունակեց կիրառվել ուսուցման և վարժության մեջ։ Հատիկների շարժումը տեսանելի է դարձնում թվի կազմությունը, կարգերի արժեքները և մի կարգից մյուսին անցումը։
Այս կիրառությունը շարունակվում է նաև այսօր՝ իրական սորոբաններով, մտավոր հաշվարկով և թվային մոդելներով։ Հաջորդ հոդվածում ներկայացված է, թե ինչպես են այդ ձևերը օգտագործվում թվաբանություն սովորելու համար։
Հետաքրքիր փաստեր աբակուսի մասին
- Մեկ վերին և չորս ստորին հատիկներով կարելի է ներկայացնել 0-ից 9-ը բոլոր թվանշանները։
- Դպրոցական չափորոշչի հաստատման թվականը տարբեր է գործիքի ստեղծման թվականից։
- Հին և նոր դասավորություններով սորոբանները կարող էին գործածվել միաժամանակ։
- Մի կարգից մյուսին անցումը կատարում է օգտագործողը՝ հատիկների շարժումով։
Աղբյուրներ և լրացուցիչ ընթերցանություն
Հոդվածը հիմնված է ստորև նշված թանգարանային նյութերի և ուսումնասիրությունների վրա։ Պահպանված առարկայի թվագրումը չպետք է շփոթել գործիքի ստեղծման տարեթվի հետ։
- The League of Japan Abacus AssociationsHistory of the Soroban
- Japan Soroban Museum · National Federation of Abacus EducationHistory of the Soroban: books, schools and competitions
- Whipple Museum, University of CambridgeJapanese soroban with six beads per rod (6882)
- Whipple Museum, University of CambridgeA Brief History of Calculating Devices